Edmund i Bronisława Starzeńscy

Edmund hr. Starzeński (+1900?) wybitny kolekcjoner, starożytnik oraz mecenas sztuki. Chętnie wspierał literatów oraz artystów; w swoim domu w Mogilnicy (d. pow. Trembowla) gościł niejednokrotnie wybitne osobistości drugiej polowy XIX w. m.in. Henryka Sienkiewicza, Andrzeja i Wojciecha Grabowskich, Karola Brzozowskiego, Ordona oraz Władysława Bełzę. Działalność kolekcjonerska E. Starzeńskiego datuje się co najmniej od ok. 1861 roku. Zbierał pamiątki narodowe, archiwalia, różnego rodzaju „starożytności”, zabytki etnograficzne oraz okazy przyrodnicze.

W skład kolekcji wchodziły również zabytki archeologiczne pochodzące z odkryć na terenie wschodniej Galicji. Sam E. Starzeński przedsięwziął wykopaliska w Mogilnicy w 1878 roku.

MonetaMoneta

Dukat węgierski Władysława Warneńczyka (1440-1444), złoto. Dar Bronisławy Starzeńskiej

W roku 1887 E. Starzeński przeniósł swoją siedzibę do Kołomyi. Tam urzeczywistnił długoletnie zamiary udostępnienia swych zbiorów „szerszej publiczności” i w 1892 roku doprowadził do otwarcia prywatnego Muzeum Pokuckiego. Instytucja ta umiejscowiona w willi hrabiego składała się z dwóch części – właściwego Muzeum oraz biblioteki. Niestety muzeum nie cieszyło się dużą frekwencją zwiedzających. Zniechęcony tym E. Starzeński przekazał ok. 1900 roku zbiory synom. Muzeum zostało wkrótce zamknięte, a w 1909 roku wdowa po Edmundzie Bronisława z Ogończyk Sidorowiczów – Starzeńska przekazała część zbiorów na rzecz Muzeum Narodowego w Krakowie. Początkowo zbiory miały być skatalogowane jako kolekcja imienia Bronisława Starzeńskiego przedwcześnie zmarłego syna Bronisławy i Edmunda. Po kilku latach ofiarodawczyni zmieniła zdanie i zadecydowała, iż zbiory powinny nosić imię Edmunda.

MonetaMoneta

Argenteus, Cesarstwo Rzymskie, Dioklecjan, Nikomedia A.D. 295-305, srebro. Dar Bronisławy Starzeńskiej

Dar Starzeńskich obejmował kilka tysięcy obiektów, w tym pamiątki narodowe, dokumenty, zabytki malarstwa, rzeźby oraz zabytki etnograficzne. Osobną grupę stanowiły dokumenty związane z samym Muzeum Pokuckim, w tym statut tej instytucji oraz rękopiśmienny katalog kolekcji numizmatycznej. Pośród ofiarowanych przedmiotów wyróżniały się liczebnością numizmaty – 2555 monet i medali. Najliczniejszą a jednocześnie najbardziej interesującą grupę pośród nich stanowiły monety i medale polskie – 1618 sztuk. Wśród nich piękny zespół monet średniowiecznych – denary piastowskie i brakteaty Mieszka III, półgrosze koronne Kazimierza Wielkiego, denary ruskie Kazimierza Wielkiego i Władysława Opolczyka oraz półgrosze ruskie Ludwika Węgierskiego i Władysława Jagiełły, wreszcie dukat węgierski Władysława Warneńczyka. Polskie monety nowożytne stanowiły prawie pełny przegląd drobniejszych nominałów od Zygmunta Starego po Stanisława Augusta Poniatowskiego uzupełniony o szereg grubszych egzemplarzy srebrnych i złotych. W skład grupy numizmatów polskich wchodziło ponadto 247 medali. Drugi znaczący zespół stanowiło 337 monet starożytnych, w tym 88 greckich, 218 rzymskich oraz 31 bizantyńskich. W jego skład wchodziły greckie monety okresu klasycznego i hellenistycznego, a wśród numizmatów rzymskich większość stanowiły przede wszystkim monety okresu cesarstwa. Ostatnia wieksza grupę numizmatów stanowiły monety obce różnych państw i czasów liczące 495 egzemplarzy. Dar zawierał ponadto 26 medali obcych oraz 79 medalików religijnych. Prawdopodobnie część składających się na dar monet stanowiły znaleziska z terenów dawnej Rzeczypospolitej. Dar Starzeńskich pod względem liczebności, a przede wszystkim naukowej i muzealnej wartości ofiarowanych numizmatów należy do najważniejszych w historii kolekcji numizmatycznej Muzeum Narodowego w Krakowie. Uzupełnieniem daru był akt ofiarowania przez Adama Starzeńskiego, medalionów z wizerunkami Bronisławy oraz Edmunda.

Jarosław Bodzek