Karol Wilhelm Halama (1871-1948)

halama

Kolekcjoner, numizmatyk, społecznik – należał do grona najwybitniejszych kolekcjonerów monet antycznych w Polsce. Jego losy powiązane były ściśle z dawną ziemią krakowską. Urodził się 25. stycznia 1871 r. w Bochni, kształcił w gimnazjum w Białej Krakowskiej (dziś Bielsko- Biała). Od początku lat dziewięćdziesiątych aż do śmierci związany był z Żywcem. Pomiędzy 1891 a 1926 rokiem pracował w miejscowym Urzędzie Pocztowym – początkowo na stanowisku urzędnika, następnie naczelnika poczty.

Udzielał się również społecznie- przez pewien czas był członkiem Rady Miejskiej w Żywcu, pracował w Komisjach Rewizyjnych, Zarządzie Miasta, w Wydziale Powiatowym i w Komunalnej Kasie Oszczędności. Kontynuując tradycje rodzinne w zakresie wspierania potrzebujących K. Hallama wychował i wykształcił ze swych własnych środków cztery osoby, w tym swego adoptowanego syna.

MonetaMoneta

Kwadrygat (didrachma), Republika Rzymska, ok. 235/225-217 przed Chr., srebro. Dar Karola W. Halamy

Prawdziwą pasją K. Hallamy była numizmatyka. Od lat młodzieńczych kolekcjonował numizmaty. Jego zainteresowania koncentrowały się przede wszystkim na monetach antycznych, chociaż posiadał w swym zbiorze również medale. Numizmatyczna pasja K. Hallamy nie ograniczała się przy tym jedynie do zbieractwa. Od 1891 roku był członkiem Wiedeńskiego Towarzystwa Numizmatycznego, a ok. 1909 roku przystąpił do Krakowskiego Towarzystwa Numizmatycznego. W obydwu organizacjach aktywnie się udzielał. Był stałym prenumeratorem Wiadomości Numizmatyczno-Archeologicznych i korespondentem Towarzystwa Wiedeńskiego. Efektem jego aktywności jest około sześćdziesięciu not i artykułów publikowanych przede wszystkim na łamach Monatsblatt der Numismatichen Gesselschaft in Wien, Mitteilungen des Österr. Gesselschaft für Münz. und Medaillenkunde i Wiadomości Numizmatyczno-Archeologicznych. Wśród nich można znaleźć przede wszystkim opisy znalezisk monetarnych, informacje o medalach polskich oraz przede wszystkim recenzje poszczególnych roczników Wiadomości Numizmatyczno-Archeologicznych publikowane w języku niemieckim w austriackich czasopismach. Ta ostatnia grupa publikacji, była szczególnie ważna. Promowała bowiem treść artykułów publikowanych w WNA, w szerokich kręgach numizmatyków nie władających językiem polskim. K. Hallama wspierał również finansowo obydwa Towarzystwa. W 1920 roku, kiedy Wiedeńskie Towarzystwo Numizmatyczne przeżywało wielkie trudności finansowe, w opublikowanym w Mitteilungen des Österr. Gesselschaft für Münz. und Medaillenkunde liście, Hallama zwrócił się do członków Towarzystwa z apelem o finansowe wsparcie dla tej zasłużonej organizacji. Sam ofiarował sumę 300 koron.

MonetaMoneta

Tetradrachma, Egipt, Ptolemeusz I Soter, Aleksandria, 310-305 przed Chr., srebro. Dar Karola W. Halamy

Dziełem życia K. Hallamy był bez wątpienia, jego zbiór monet antycznych. Skromny urzędnik pocztowy, nie skąpiący przecież środków i na inne ważne cele, zdołał zebrać ponad dwa i pól tysiąca starożytnych monet. Kolekcji nie chował wyłącznie dla siebie, lecz w miarę możliwości starał się udostępnić publiczności. Od 1905 po 1939 rok K. Hallama urządzał w swym prywatnym domu przy ulicy Świętokrzyskiej 17 w Żywcu wystawy numizmatyczne. Łącznie odwiedziło je 1258 osób. Jeszcze przed 1939 rokiem K. Hallama powziął plany podarowania kolekcji Muzeum Narodowemu w Krakowie. W tym samym czasie ofiarował krakowskiemu muzeum kilka medali (w większości austriackich). W czasie II wojny światowej zbiór numizmatyczny K. Hallamy, został ukryty i w ten sposób przetrwał niemiecką okupację. Trzeba podkreślić, iż właściciel nie spieniężył monet mimo trudnych warunków okupacyjnych. Już po wojnie w 1946 roku, K. Hallama zrealizował swój zamiar ofiarowania kolekcji Muzeum Narodowemu w Krakowie. Dar liczył 2574 monety starożytne, w tym 858 monet greckich, 108 Republiki Rzymskiej, 1541 rzymskich okresu Cesarstwa oraz 67 bizantyńskich. Za wyjątkiem dwóch złotych monet bizantyńskich, były to numizmaty brązowe i srebrne. Wraz z kolekcją darczyńca ofiarował muzeum 150 tomów naukowych dziel numizmatycznych. Wśród ofiarowanych monet greckich znalazły się emisje wszystkich okresów, bite w różnych częściach świata greckiego od Hiszpanii po tereny Azję Centralnej. Również pozyskany zespól monet rzymskich pozwala na zilustrowanie historii mennictwa od czasów Republiki po schyłek Cesarstwa. W skład tej ostatniej grupy wchodziły również znaleziska z ziem polskich, czego najlepszym przykładem jest zachowany fragment skarbu z Przewodowa. Najmniejszy zespól pośród ofiarowanych monet tworzą monety bizantyńskie, pochodzące z różnych okresów tego mennictwa. Dar K. W. Halamy miał olbrzymie znaczenie dla zbioru Muzeum Narodowego w Krakowie. Przede wszystkim istotnie powiększył kolekcję monet starożytnych w MNK (do dziś stanowi niemal 1/3 tej części zbioru). Dzięki niemu znacznie rozszerzona została zarówno naukowa wartość, jak i możliwości wystawiennicze zbioru. Jeżeli chodzi o numizmatykę starożytną dar Karola W. Halamy pozostaje do dzisiaj największym w historii Gabinetu Numizmatycznego MNK.

Jarosław Bodzek