CZAPSCY

Encyklopedia / Osoby

Karol Wilhelm Halama (1871–1948)

Twórca kolekcji 2574 monet antycznych przekazanej MNK.

Jarosław Bodzek zaliczał Karola Wilhelma Halamę do najwybitniejszych polskich kolekcjonerów monet antycznych, a jego życiorys wiązał z dawną ziemią krakowską.

Młodość i praca w Żywcu

Karol Wilhelm Halama, pisany w treści biogramu także jako Hallama, urodził się 25 stycznia 1871 roku w Bochni. Uczył się w gimnazjum w Białej Krakowskiej (dzisiejsze Bielsko-Biała). Od początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku mieszkał w Żywcu i pozostał związany z tym miastem aż do śmierci; w latach 1891–1926 pracował na poczcie, początkowo jako urzędnik, a następnie jej naczelnik.

Praca społeczna i naukowa

Działał w radzie miejskiej, komisjach rewizyjnych, zarządzie miasta, wydziale powiatowym i Komunalnej Kasie Oszczędności. Finansował wychowanie i edukację czterech osób, w tym adoptowanego syna. Bodzek widział w tym kontynuację rodzinnej tradycji pomocy potrzebującym.

Numizmatyka była jego pasją od młodości. Zbierał przede wszystkim monety antyczne, a w mniejszym zakresie medale.

Publikacje i wsparcie towarzystw numizmatycznych

Od 1891 roku należał do Wiedeńskiego Towarzystwa Numizmatycznego, a od około 1909 do towarzystwa krakowskiego. Aktywnie uczestniczył w działalności obu stowarzyszeń. Był korespondentem organizacji wiedeńskiej i prenumeratorem Wiadomości Numizmatyczno-Archeologicznych. Napisał około 60 not i artykułów: o znaleziskach, medalach polskich oraz niemieckojęzyczne omówienia roczników WNA dla czytelników austriackich. Publikował w Wiadomościach Numizmatyczno-Archeologicznych, a także w Monatsblatt der Numismatischen Gesellschaft in Wien i Mitteilungen der Österreichischen Gesellschaft für Münz- und Medaillenkunde. Bodzek podkreślał znaczenie niemieckojęzycznych recenzji dla upowszechniania polskich prac wśród numizmatyków nieznających języka polskiego. Halama wspierał finansowo oba towarzystwa. W 1920 roku, wobec poważnych trudności finansowych organizacji wiedeńskiej, opublikował w jej piśmie Mitteilungen list wzywający członków do pomocy i sam przekazał 300 koron.

Dawny biogram zapisywał tytuły austriackich czasopism także w postaciach „Monatsblatt der Numismatichen Gesselschaft in Wien” i „Mitteilungen des Österr. Gesselschaft für Münz. und Medaillenkunde”; zachowujemy te warianty pisowni jako zapis źródła.

Wystawy domowe i losy kolekcji podczas wojny

Halama zgromadził ponad 2500 monet antycznych i w miarę możliwości udostępniał je publiczności. W latach 1905–1939 urządzał wystawy w swoim domu przy Świętokrzyskiej 17 w Żywcu; odwiedziło je 1258 osób. Jeszcze przed wojną planował przekazanie kolekcji MNK i ofiarował kilka medali, przeważnie austriackich. Ukryte monety przetrwały okupację; mimo trudności ich nie sprzedał.

Kolekcja i dar

W 1946 roku, już jako emerytowany urzędnik pocztowy z Żywca, przekazał Muzeum Narodowemu w Krakowie 2574 monety antyczne i 150 tomów naukowej literatury numizmatycznej. Biogram podaje 858 monet greckich, 108 republiki rzymskiej, 1541 cesarstwa rzymskiego oraz 67 bizantyńskich. Dwie bizantyńskie były złote, pozostałe wykonano ze srebra i brązu. Greckie emisje reprezentowały wszystkie okresy mennictwa i pochodziły z obszaru od Hiszpanii po Azję Centralną. Monety rzymskie obejmowały okres od republiki po schyłek cesarstwa oraz znaleziska z ziem polskich, w tym zachowany fragment skarbu z Przewodowa. Najmniejsza grupa, monety bizantyńskie, reprezentowała różne okresy tego mennictwa.

Podpisy ilustracji dokumentują srebrną didrachmę Republiki Rzymskiej typu kwadrygat, datowaną na około 235/225–217 p.n.e., oraz srebrną tetradrachmę z Egiptu, Ptolemeusza I Sotera z Aleksandrii, datowaną na 310–305 p.n.e. Obie opisano jako dar Karola W. Halamy.

W zbiorczym tekście Wielcy ofiarodawcy Elżbiety Korczyńskiej liczba monet greckich wynosi 88. Pozostałe kategorie mają tam te same wartości: 108 monet republiki rzymskiej, 1541 cesarstwa i 67 bizantyjskich. Taki wykaz daje sumę 1804, podczas gdy ogólną wielkość daru podano jako 2574. Korczyńska, podobnie jak Bodzek, przedstawiała dar jako największy antyczny zespół ofiarowany muzeum według stanu opisanego w jej opracowaniu. Nie zgadza się ona z sumą 2574 ani z podziałem w biogramie. Zachowujemy tę rozbieżność, przyjmując do opisu podział z biogramu, który sumuje się poprawnie. Określenie daru jako największego antycznego zespołu MNK opisuje stan wiedzy autora dawnego artykułu.

Zobacz również: Muzeum Czapskich, Ofiarodawcy zbiorów numizmatycznych.

Historyczna skala daru

Jarosław Bodzek określał kolekcję jako dzieło życia Halamy. Oceniał, że dar istotnie powiększył zasób starożytnych monet MNK, zwiększając jego wartość naukową i możliwości wystawiennicze. W jego ocenie był to największy dar z zakresu numizmatyki starożytnej w historii Gabinetu Numizmatycznego MNK. Bodzek oceniał także, że kolekcja Halamy stanowiła w chwili opracowania artykułu niemal jedną trzecią antycznej części zbiorów MNK. Opisywał także jego wsparcie finansowe zarówno wiedeńskiego, jak i krakowskiego towarzystwa numizmatycznego. Liczba ta pozostaje oceną historycznego stanu zbiorów.

Źródła