Ludwik Żytyński był archeologiem, numizmatykiem i kolekcjonerem. Wraz z żoną Marią należał do ofiarodawców zbiorów numizmatycznych Muzeum Narodowego w Krakowie. Zachowany biogram jego życia i darów napisała Elżbieta Korczyńska.
Życie i wykształcenie
Urodził się na Wołyniu w zamożnej rodzinie ziemiańskiej. W 1860 roku ukończył wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego, po czym osiadł w dobrach określonych w biogramie jako „Łahodowka”; w dotychczasowym opracowaniu użyto formy „Łahodówka”. Zarządzał majątkiem, a zarazem poświęcał wiele czasu rozwijaniu pasji archeologicznej i numizmatycznej. Badał wołyńskie kurhany i mogiły oraz gromadził monety, zabytki archeologiczne i książki.
Badania i kontakty
Był aktywnym członkiem Towarzystwa Numizmatycznego w Krakowie. Był stałym współpracownikiem Wiadomości Numizmatyczno-Archeologicznych (WNA), publikując artykuły o znaleziskach monetarnych i archeologicznych z Wołynia.
Prowadził szeroką korespondencję z numizmatykami, między innymi Emerykiem Czapskim, Władysławem Bartynowskim, Wiktorem Wittygiem i Michałem Greimem. W biogramie Korczyńskiej ich nazwiska zapisano odpowiednio jako „E. Hutten Czapski”, „W. Bartynowski”, „W. Wittyg” i „M. Greim”. Korespondował także z archeologami, zwłaszcza z Włodzimierzem Antonowiczem, profesorem Uniwersytetu Kijowskiego, wymienionym w źródle jako „W. Antonowicz”, oraz z antykwariuszami będącymi właścicielami antykwariatów. Według Korczyńskiej cieszył się w tym środowisku dużym uznaniem i poważaniem.
Uczestniczył w zjazdach archeologicznych w Wilnie w 1893 roku i Kijowie w 1899 roku. Ich przebieg relacjonował na łamach WNA.
Zakres kolekcji
Żytyński posiadał bibliotekę oraz kolekcję monet, w której biogram wyróżnia monety litewskie. Zbierał także zabytki archeologiczne znalezione na Wołyniu. Korczyńska określała jego bibliotekę jako wspaniałą, a litewskie monety jako ciekawe; są to oceny autorki zachowanego opracowania.
Dary Ludwika i Marii
Według Korczyńskiej w 1892 roku Ludwik wraz z żoną Marią przekazał Muzeum Narodowemu 2000 numizmatów z własnej kolekcji. Autorka podkreślała cenność tego daru. Wymieniła w nim:
- średniowieczne monety Władysława Opolczyka, Ziemowita i Wacława II legnickiego;
- monety krzyżackie, śląskie i czesko-polskie;
- rzadkie monety nowożytne, w tym talar olkuski Stefana Batorego z 1580 roku, dukaty Zygmunta III, Władysława IV i Jana III Sobieskiego oraz talary Stanisława Augusta Poniatowskiego.
W zbiorczym opracowaniu Wielcy ofiarodawcy Korczyńska precyzowała średniowieczne składniki kolekcji: ruskie denary Władysława Opolczyka i trzeciak Ziemowita IV. Wskazywała także monety księstw legnickiego, świdnicko-jaworskiego oraz głogowskiego. Opisywała łączny dar jako zbiór monet polskich od średniowiecza do nowożytności.
Podpis ilustracji na dawnej stronie wskazuje konkretny dar Ludwika i Marii Żytyńskich: talar koronny Stanisława Augusta Poniatowskiego z 1788 roku, pochodzący z Warszawy i wykonany ze srebra.
Po śmierci Ludwika wdowa Maria przekazała kolejne numizmaty oraz inne przedmioty pozostałe z jego kolekcji. Biogram wiąże ten przekaz z rokiem 1902, lecz niejednoznaczność datowania wymaga zachowania opisanych niżej wariantów.
Na podstawie zachowanych dokumentów i zidentyfikowanych monet Korczyńska wnioskowała, że dar Żytyńskich był największym oraz najcenniejszym przekazem dla działu numizmatycznego Muzeum Narodowego w Krakowie przed darowizną Czapskich. Jest to wniosek autorki dawnego biogramu.
Rozbieżności w zachowanych przekazach
Nagłówek biogramu podaje lata życia 1836–1900. Zdanie dotyczące późniejszego daru Marii wiąże go z rokiem 1902, ale jego składnia może sugerować tę samą datę śmierci Ludwika. Nie rozstrzygnięto tej niejednoznaczności przez zmianę którejkolwiek daty.
Ponadto zbiorcze opracowanie Wielcy ofiarodawcy, określa 2000 monet jako łączną wielkość darów, a nie samego przekazu z 1892 roku. Biogram Korczyńskiej przypisuje natomiast 2000 numizmatów darowi z 1892 roku. Przytoczone opisy nie rozstrzygają tych różnic.
Zobacz również: Muzeum Czapskich, Ofiarodawcy zbiorów numizmatycznych.
Źródła
- Odzyskana strona Towarzystwa Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego: Elżbieta Korczyńska, Ludwik Żytyński (1836–1900). Kopia archiwalna z 2021-12-01, godz. 21:04:31; źródło
archive-720. - Elżbieta Korczyńska, Wielcy ofiarodawcy, odzyskana strona serwisu Towarzystwa Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego. Kopia z 2007-01-07 (
archive-795).