Edmund hrabia Starzeński był kolekcjonerem, starożytnikiem i mecenasem sztuki, którego Jarosław Bodzek przedstawiał jako wybitną postać tych dziedzin. Wspierał literatów i artystów.
Mogilnica i początki kolekcji
W swoim domu w Mogilnicy w dawnym powiecie trembowelskim gościł m.in. Henryka Sienkiewicza, Andrzeja i Wojciecha Grabowskich, Karola Brzozowskiego, Ordona i Władysława Bełzę — osobistości drugiej połowy XIX wieku. Źródło nie podaje imienia Ordona. Kolekcjonerstwem zajmował się co najmniej od około 1861 roku, gromadząc pamiątki narodowe, archiwalia, różnego rodzaju starożytności, etnografię, okazy przyrodnicze i archeologię wschodniej Galicji. W 1878 roku prowadził wykopaliska w Mogilnicy.
Muzeum Pokuckie
W 1887 roku przeniósł się do Kołomyi. W 1892 roku, realizując wieloletni zamiar udostępnienia zbiorów szerszej publiczności, otworzył we własnej willi prywatne Muzeum Pokuckie. Składało się ono z dwóch części: właściwego muzeum oraz biblioteki. Niska frekwencja przyczyniła się do rezygnacji z przedsięwzięcia. Około 1900 roku przekazał zbiory synom, a muzeum wkrótce zamknięto. Odzyskany tekst podaje datę śmierci Edmunda ze znakiem zapytania: około 1900 roku.
Dar Bronisławy
W 1909 roku wdowa, Bronisława z Ogończyk Sidorowiczów Starzeńska, ofiarowała część zbiorów Muzeum Narodowemu w Krakowie. Początkowo zbiory miały być skatalogowane pod imieniem przedwcześnie zmarłego Bronisława, syna jej i Edmunda. Po kilku latach postanowiła nadać kolekcji imię męża. Dar obejmował kilka tysięcy przedmiotów: pamiątki, dokumenty, malarstwo, rzeźbę, etnografię oraz statut i rękopiśmienny katalog kolekcji numizmatycznej Muzeum Pokuckiego.
Skład kolekcji numizmatycznej i ocena daru
Wśród 2555 monet, medali i medalików wydzielono:
| Zespół | Liczba |
|---|---|
| Monety i medale polskie, w tym 247 medali | 1618 |
| Monety antyczne: 88 greckich, 218 rzymskich, 31 bizantyńskich | 337 |
| Monety obce różnych epok | 495 |
| Medale obce | 26 |
| Medaliki religijne | 79 |
Średniowiecze reprezentowały denary piastowskie, brakteaty Mieszka III, półgrosze koronne Kazimierza Wielkiego, jego denary ruskie oraz emisje Władysława Opolczyka, Ludwika Węgierskiego i Władysława Jagiełły. Wyróżniono złoty dukat węgierski Władysława Warneńczyka. Według Bodzka polski zespół był najliczniejszy i najbardziej interesujący, a monety nowożytne dawały prawie pełny przegląd drobnych nominałów od Zygmunta Starego do Stanisława Augusta Poniatowskiego, uzupełnione większymi srebrnymi i złotymi emisjami.
Antyk obejmował grecki okres klasyczny i hellenistyczny, monety rzymskie, głównie cesarskie, oraz Bizancjum. Elżbieta Korczyńska w Wielkich ofiarodawcach wskazywała, że kolekcję uzupełniały nowożytne emisje pochodzące z różnych państw. Podpis ilustracji wymienia srebrnego argenteusa Dioklecjana z Nikomedii, datowanego w źródle na 295–305 n.e., z okresu Cesarstwa Rzymskiego. Według przypuszczenia Bodzka część monet mogła pochodzić ze znalezisk na ziemiach Rzeczypospolitej. Adam Starzeński uzupełnił dar medalionami z wizerunkami Bronisławy i Edmunda. Bodzek zaliczał dar do najważniejszych w dziejach kolekcji numizmatycznej MNK ze względu na jego liczebność oraz wartość naukową i muzealną.
Zobacz również: Muzeum Czapskich, Ofiarodawcy zbiorów numizmatycznych.
Monety w podpisach ilustracji
Dukat Władysława Warneńczyka opisano jako emisję węgierską z lat 1440–1444, wykonaną ze złota. Zarówno dukat, jak i argenteus Dioklecjana podpisano jako dar Bronisławy Starzeńskiej. Denary ruskie przypisano Kazimierzowi Wielkiemu i Władysławowi Opolczykowi, a półgrosze ruskie Ludwikowi Węgierskiemu oraz Władysławowi Jagielle.
Źródła
- Odzyskana strona: Jarosław Bodzek, Edmund i Bronisława Starzeńscy. Kopia z 2020-08-15.
- Elżbieta Korczyńska, Wielcy ofiarodawcy, odzyskana strona serwisu Towarzystwa Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego. Kopia z 2007-01-07 (
archive-795).