Elżbieta Czapska z Meyendorffów

Elżbieta Czapska z Meyendorffów była żoną i współpracowniczką Emeryka Hutten-Czapskiego. Uczestniczyła w tworzeniu oraz opracowywaniu jego zbiorów. Po śmierci męża kontynuowała jego przedsięwzięcie i z pomocą Feliksa Kopery doprowadziła do otwarcia muzeum w Krakowie w 1901 roku. Bogumiła Haczewska przypisywała rozstrzygającą rolę w otwarciu placówki zdecydowanej postawie Elżbiety.

Elżbieta z Meyendorffów Czapska — portretIwan Makarow (1822–1897) · Domena publiczna

Podpis reprodukcji w eseju Marii Kocójowej identyfikuje portret Elżbiety z Meyendorffów Hutten-Czapskiej jako dzieło I. Makarowa z 1880 roku. Osobny podpis materiału na stronie biograficznej Haczewskiej wymienia Elżbietę Czapską i Emeryka Hutten-Czapskiego; sam zapis nie podaje autora ani daty tego materiału.

Dar dla Krakowa

W 1903 roku wraz z synami Karolem i Jerzym przekazała miastu działające muzeum, pawilon, wyposażenie i kolekcje. Dar obejmował około 11 tysięcy numizmatów, bibliotekę, ryciny, autografy, odznaczenia, tkaniny, pasy, militaria oraz rzemiosło artystyczne. Warunkiem darczyńców było trwałe zachowanie nazwy upamiętniającej Emeryka.

Po darowiźnie z 1903 roku, także po włączeniu muzeum do Muzeum Narodowego, nadal wspierała je finansowo i organizacyjnie. Na walnym zebraniu Towarzystwa Numizmatycznego w 1914 roku jego prezes Henryk Mańkowski zaproponował wysłanie do niej telegramu wyrażającego szacunek i hołd. W przytoczonej przez Haczewską wypowiedzi przypisywał powstanie muzeum hojności Elżbiety. Podkreślał jej pomoc mężowi przy tworzeniu kolekcji, starania podejmowane jeszcze w podeszłym wieku o wydanie piątego tomu katalogu numizmatycznego oraz żywe zainteresowanie numizmatyką i działalnością Towarzystwa. Telegram uważał za najmniejszy należny wyraz wdzięczności; relacja dokumentuje jego propozycję, nie potwierdza wysłania wiadomości. Świadectwo to odnotowano w Wiadomościach Numizmatyczno-Archeologicznych, 1914, s. 117–118. Towarzystwo Numizmatyczne z tej relacji jest odrębną organizacją od Towarzystwa Przyjaciół Muzeum utworzonego w 1996 roku.

Praca nad katalogiem

Pozostało 85 stron materiałów do ostatniego tomu, zapisanych przez Emeryka lub Elżbietę. Tom ukazał się w 1916 roku, po opracowaniu przez Mariana Gumowskiego. W tym samym roku Elżbieta zmarła. Haczewska przedstawiała ją jako wierną współpracowniczkę i kontynuatorkę przedsięwzięcia męża; jej biogram podaje rok śmierci, natomiast dokładną datę przytacza niżej zapisana kopia Wikipedii.

Znaczenie darowizny w ocenie autorki biogramu

Bogumiła Haczewska uważała, że sława Emeryka przesłoniła zasługi Elżbiety, których środowisko numizmatyków nie doceniło w pełni. Zaznaczała również, że nie sporządzono wówczas całościowej wyceny darowizny. Za równie ważne uważała jej skutki społeczne: wzrost prestiżu miejskiego wówczas Muzeum Narodowego oraz przyciągnięcie następnych ofiarodawców. Wśród militariów wymieniała także panoplia zdobiące sale.

Daty i rodzina w dodatkowym biogramie

Zapisana kopia Wikipedii podaje narodziny 22 września 1833 roku w Petersburgu i śmierć 4 października 1916 w Mińsku. Rodzinę opisuje jako inflancką gałąź Meyendorffów von Yxkull, należącą do niemiecko-bałtyckiej arystokracji. Matką była Zofia ze Stackelbergów (1806–1891). Ojciec z datami 1795–1863 występuje w infoboksie jako Józef, a w tekście jako Jerzy, tajny radca rosyjski. Tego rozdźwięku nie rozstrzygamy samym wyborem jednego pola.

W biogramie Emeryka nazwano ją prawnuczką Ottona Magnusa von Stackelberga. Cztery dzieci małżeństwa i wariant daty śmierci najmłodszej córki zestawiono w genealogii.

Źródła