CZAPSCY

Encyklopedia / Instytucje i inicjatywy

Towarzystwo Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego

Działalność i dawna organizacja Towarzystwa.

Towarzystwo Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego utworzono, aby wspierać muzeum, udostępnianie jego zbiorów i rozwijanie kolekcji związanych z rodziną. Zachowany opis przedstawia je jako stowarzyszenie międzynarodowe z siedzibą przy Piłsudskiego 12 w Krakowie.

Początki i cele

W statucie wskazano 15 listopada 1996 roku jako datę aktu inicjującego utworzenie Towarzystwa. Strony informacyjne podają rok 1996. Maria Kocójowa również wskazuje 15 listopada 1996 roku jako datę założenia, z udziałem rodziny Czapskich, pracowników Gabinetu Numizmatycznego MNK, numizmatyków oraz przedstawicieli nauki i kultury. Henryk Woźniakowski w eseju z 2003 roku pisze o powołaniu w 1997 roku. Obie informacje zachowujemy: bez dokumentów rejestrowych nie rozstrzygamy, czy dotyczą różnych etapów organizacji.

Towarzystwo miało zabiegać o szerokie udostępnienie zbiorów rodziny Czapskich w formie stałej ekspozycji w Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego przy Piłsudskiego 10/12 w Krakowie, oddziale MNK, zgodnie z aktem darowizny dla gminy Kraków z 12 marca 1903 roku, wspieranie i pomnażanie kolekcji oraz poszerzanie jej o zbiory związane z działalnością członków rodziny zasłużonych dla Polski i jej kultury. W skrótowym opisie tych celów mieści się także przyjmowanie ich spuścizn. Międzynarodowy charakter stowarzyszenia wiązał się z promocją zbiorów w kraju i za granicą. Strona „O Towarzystwie”, zachowana w kopii z 28 września 2020 roku, podawała, że cele realizowano przez wspieranie inicjatyw wystawienniczych, działalność naukowo-badawczą i wydawniczą w Polsce i za granicą, poszukiwanie finansowego wsparcia dla Muzeum im. Emeryka oraz współpracę z dyrekcją MNK. W historycznych opisach sposobów działania wymieniano również pomoc członkom i współpracę z miastem. Statut przewidywał udział w organizowaniu i utrzymaniu ekspozycji kolekcjonera oraz pomoc w wystawianiu materialnych zbiorów rodziny i jej twórczości artystycznej. Obejmował zarówno prowadzenie badań związanych z tymi zbiorami, jak i ich wspieranie. Członkom należało udzielać wszechstronnej pomocy w działalności naukowej oraz przedstawiać ich opinie, potrzeby i uprawnienia władzom i instytucjom krajowym oraz zagranicznym. W zakresie celów Towarzystwa przewidziano współpracę z dyrekcją MNK i Gminą Miasta Krakowa. Są to deklaracje historycznego źródła. W tej samej stronie określenie organizacji zapisano omyłkowo jako „towarzyszeniem”; w innych notach występuje „stowarzyszenie”.

Przedsięwzięcia

W 2003 roku współfinansowało publikację Memoriae Donatorum. Publikacji towarzyszyła wystawa pod tym samym tytułem; przygotował ją Gabinet Numizmatyczny, a wydało MNK. Podstawowe dane wydawnicze omawia jej hasło. Prezes Towarzystwa Henryk Woźniakowski zamieścił w niej esej o darze i zobowiązaniu, podkreślając odpowiedzialność za rodzinny dar, który stanowi trzon kolekcji numizmatycznej.

Archiwalna strona „O Towarzystwie” określała dofinansowanie Notae Numismaticae – Zapiski Numizmatyczne jako najnowszą w czasie jej sporządzenia inicjatywę. Wydawcą było MNK, a pismo przygotowywali głównie pracownicy jego Gabinetu Numizmatycznego. Według opisu czasopismo upowszechniało za granicą wiedzę o zbiorach numizmatycznych i Muzeum Czapskich; szerszy opis wydawcy i programu znajduje się w haśle czasopisma. Jacek Budyn opracował program remontu i adaptacji pomieszczeń, przyjęty przez dyrekcję MNK; szczegóły historycznej koncepcji przedstawia hasło rewaloryzacji muzeum. Kocójowa przypisywała Towarzystwu, pracownikom muzeum i społeczeństwu istotną rolę w podtrzymywaniu działań na rzecz kolekcji.

Władze w zachowanych materiałach

Archiwalne strony wymieniają zarząd w składzie: Jarosław Bodzek, Jacek Budyn, Paweł Kłoczowski i Henryk Woźniakowski. Kocójowa odnotowywała aktywność przedstawicieli Gabinetu Numizmatycznego we władzach. Nie jest to potwierdzenie obecnego składu władz. Pod nagłówkiem „Członkowie” w zachowanej stronie brak właściwej listy.

Zasady organizacji w dawnym statucie

Rozróżniano członków założycieli, zwyczajnych, honorowych i wspierających. Kandydat na członka zwyczajnego potrzebował deklaracji, poparcia dwóch zwyczajnych członków wprowadzających i uchwały zarządu. Założycielami w rozumieniu statutu były osoby, które podpisały akt inicjujący Towarzystwo 15 listopada 1996 roku. Wprowadzającymi mogli być założyciele lub osoby ze stażem co najmniej dwóch lat. Dopuszczano cudzoziemców także mieszkających poza Polską; osoby prawne mogły być członkami wspierającymi przez przedstawiciela.

Członkowie zwyczajni mieli prawa wyborcze, możliwość zgłaszania wniosków, propozycji i opinii, udziału w zebraniach, odczytach, konferencjach, kursach, wycieczkach i innych przedsięwzięciach, ulgowego zakupu wydawnictw, pomocy w rozwoju naukowym i zawodowym oraz posiadania legitymacji i odznaki. Obowiązywały ich statut, uchwały, aktywna praca na rzecz celów i regularne płacenie składek. Rezygnację zgłaszano pisemnie Zarządowi; Zarząd mógł również uchwałą wykluczyć członka za działalność sprzeczną ze statutem i uchwałami Towarzystwa. Osobną podstawą ustania członkostwa było zaleganie ze składkami ponad rok. Odwołanie należało złożyć co najmniej 21 dni przed zebraniem rozstrzygającym; ponowne przyjęcie po wykluczeniu dopuszczano po pięciu latach, na warunkach obowiązujących nowo wstępujących. Honorowi i wspierający korzystali z pozostałych praw członków zwyczajnych, lecz nie mogli wybierać władz ani kandydować do nich.

Organami były walne zebranie lub zebranie delegatów, zarząd i komisja rewizyjna. Kadencja trwała cztery lata. Uchwały co do zasady wymagały zwykłej większości głosów i obecności co najmniej połowy uprawnionych, z wyjątkami opisanymi w statucie. Zwyczajne walne zebranie należało zwołać do 15 marca; nadzwyczajne w ciągu 14 dni od decyzji zarządu, żądania komisji rewizyjnej lub pisemnego wniosku 2/3 członków. Wszystkich członków należało zawiadomić pisemnie siedem dni wcześniej. Drugi termin, po 30 minutach, znosił wymóg kworum.

Walne zebranie ustalało ogólny program i wytyczne działania. Rozpatrywało i zatwierdzało sprawozdania Zarządu oraz Komisji Rewizyjnej i na wniosek tej Komisji udzielało absolutorium ustępującemu Zarządowi. Wybierało prezesa i członków Zarządu oraz Komisji, rozpatrywało odwołania, uchwalało zmiany statutu i rozwiązanie organizacji. Statut zaliczał do jego kompetencji także nadawanie honorowego członkostwa, uchwały we wszystkich sprawach statutowej działalności oraz inne uchwały wymagające jego zgody. Zasadą była zwykła większość głosów. Dla zmian statutu, odwołania prezesa, członków Zarządu lub Komisji Rewizyjnej i rozwiązania przewidywano większość bezwzględną oraz obecność połowy członków w pierwszym terminie; w drugim wymóg tej obecności nie obowiązywał. Zmianę statutu i rozwiązanie wiązano wprost z zasadami § 16. Po przekroczeniu 50 członków Walne Zebranie mogło uchwałą zastąpić się Zebraniem Delegatów.

Zarząd liczył 3–7 osób, wybieranych przez Walne Zebranie w głosowaniu tajnym na cztery lata. Ze swojego grona wybierał skarbnika, a w razie potrzeby wiceprezesa, zastępcę skarbnika i sekretarza. Prezesa na czteroletnią kadencję powoływało i odwoływało Walne Zebranie. Zarząd spotykał się według potrzeb, co najmniej raz na pół roku; posiedzenia zwoływał prezes lub wiceprezes. Przyjmował i wykluczał członków, ustalał składki i kierował bieżącą pracą. Przygotowywał roczne sprawozdania, budżet i bilans do przedłożenia Walnemu Zebraniu. Mógł powołać pomocniczą Radę Naukową do zadań wymienionych w § 4 lit. c, d, e: badań, wydawnictw i pomocy członkom. Przy równości głosów rozstrzygał przewodniczący posiedzenia.

Trzyosobowa komisja rewizyjna kontrolowała działalność, składała sprawozdania i wnioski o absolutorium lub zwołanie walnego zebrania. Gdy podczas kadencji malał skład Zarządu lub Komisji, pozostali członkowie danego organu mogli dokonać kooptacji, najwyżej do połowy jego składu.

Finansowanie miało pochodzić ze składek, darowizn, spadków, zapisów, działalności, majątku i ofiarności publicznej. Funduszami i majątkiem zarządzał Zarząd. Statut dopuszczał zatrudnianie pracowników do prowadzenia spraw organizacji oraz działalność gospodarczą we wszystkich prawnie dozwolonych dziedzinach. W sprawach majątkowych przewidywał samodzielne działanie prezesa lub wiceprezesa albo dwóch innych członków zarządu łącznie. Przy likwidacji o sposobie postępowania i przeznaczeniu majątku decydowało walne zebranie.

W historycznym statucie występuje niejednoznaczność kompetencji: przyjmowanie członków honorowych przypisano zarówno zarządowi, jak i walnemu zebraniu.

Henryk Woźniakowski i strona internetowa

Według eseju Marii Kocójowej Towarzystwo prowadziło stronę internetową od 2005 roku z inicjatywy prezesa Henryka Woźniakowskiego. Stronę uzupełniano informacjami o muzeum, jego międzynarodowym znaczeniu dla polskiej nauki i kultury oraz postępach rewitalizacji. Wsparcie obejmowało negocjacje z MNK, remont i aranżację ekspozycji oraz dofinansowanie publikacji naukowych.

Kocójowa przedstawia prezesa jako praprawnuka Emeryka z linii przyłuckiej: syna historyka sztuki prof. Jacka Woźniakowskiego, byłego prezydenta Krakowa, i Marii Karoliny, córki Róży z Czapskich Plater-Zyberk. Różę określa jako „najmłodszą siostrę” Józefa i Marii; jest to wariant relacji Kocójowej, omówiony przy biogramie Marii i w rozbieżnościach. Podpis fotografii w eseju identyfikuje Henryka jako prezesa Towarzystwa i praprawnuka Emeryka seniora. Podaje ukończenie filologii w 1972 i filozofii w 1975 roku na UJ, naukę kultury hiszpańskiej w Madrycie i udział w Stanford Professional Publishing Course. Wymienia pracę w Wydawnictwie Literackim w latach 1973–1976, następnie w miesięczniku Znak do 1989 i prezesurę Społecznego Instytutu Wydawniczego Znak od 1991. Autorka wymienia też jego działalność publicystyczną i tłumaczeniową oraz rolę negocjatora z MNK, zabiegającego o realizację zadań statutowych. Jest to historyczny opis kariery z czasu powstania eseju.

Członkostwo, wybory i reprezentacja

Statut określał stowarzyszenie jako dobrowolne, samorządne i trwałe, posiadające osobowość prawną oraz nieograniczony czas działania. Podstawami jego działania miały być prawo o stowarzyszeniach oraz sam statut. Kandydaci będący osobami fizycznymi musieli być pełnoletni. Zwyczajnych członków przyjmował Zarząd zwykłą większością głosów, po uzyskaniu poparcia dwóch wprowadzających. Przyjęcie członka honorowego także przewidywało uchwałę Zarządu zwykłą większością, lecz na wniosek dwóch wprowadzających; kandydat powinien prowadzić działalność na rzecz Towarzystwa. Wspierający deklarowali pomoc finansową, a przyjmowano ich uchwałą Zarządu zwykłą większością głosów. U honorowych i wspierających przewidywano ustanie członkostwa po rezygnacji lub wykluczeniu za działalność sprzeczną ze statutem, bez wskazania zaległości składkowych jako osobnej podstawy. Przysługiwał odpowiednio tryb odwoławczy. Dla honorowych zapisano odesłanie do § 8 pkt 5 lit. a i b, dla wspierających — do § 8 lit. a i b, bez numeru punktu; zachowujemy tę różnicę zapisu. Decyzja walnego zebrania lub delegatów w sprawie odwołania była ostateczna. Pomoc członkom obejmowała także ochronę praw autorskich i zawodowych.

Walne zebranie zwoływał prezes. Członek zwyczajny miał jeden głos, honorowi, wspierający i zaproszeni goście — głos doradczy. Regulamin wyboru delegatów miał ustalać zarząd. Statut dopuszczał wybór władz jawny lub tajny zależnie od uchwały, a osobny przepis o zarządzie wskazywał głosowanie tajne. Zarząd konstytuował się na pierwszym posiedzeniu po wyborach, zwoływanym przez prezesa lub wiceprezesa. Komisja rewizyjna wybierała przewodniczącego. Ogólna reprezentacja wymagała dwóch członków zarządu łącznie, natomiast odrębny przepis majątkowy dopuszczał samodzielne działanie prezesa lub wiceprezesa. Działalność gospodarczą można było wydzielić organizacyjnie. W sprawach nieuregulowanych statut odsyłał do Prawa o stowarzyszeniach. Jest to opis odzyskanej wersji historycznej, a nie ocena aktualnych uprawnień organizacji.

Dar i zobowiązanie — esej z 2003 roku

W eseju Muzeum Czapskich – dar i zobowiązanie Henryk Woźniakowski w 2003 roku oceniał odpowiedzialność za dar rodziny i jego publiczną dostępność. Wskazywał powołanie Towarzystwa w 1997 roku oraz jego rolę w zabiegach o stałą ekspozycję; jest to historyczna diagnoza i program autora. Argumenty, propozycje wystawiennicze, przywołane publikacje i podpisy ilustracji omówiono w osobnym haśle eseju.

Dawne dane organizacyjne i kontaktowe

Wspólna treść stopek zachowała się na stronach De re nummaria – część III (kopia z 21 października 2019), Zbiór starych druków i rękopisów (26 czerwca 2021), Łańcuch pokoleń (23 stycznia 2022), eseju Muzeum Czapskich – dar i zobowiązanie (15 sierpnia 2020), biogramach Izabelli Godlewskiej de Aranda (29 września 2020), Józefa Czapskiego (22 lipca 2019), Lecha Kokocińskiego (1 grudnia 2021), historii muzeum (24 sierpnia 2019), a także na stronach „O Towarzystwie” i „Władze i członkowie Towarzystwa” (obie kopie z 28 września 2020). Ten sam opis występuje na dawniej opracowanych stronach o Starzeńskich (15 sierpnia 2020), Karolu Wilhelmie Halamie (21 października 2020) i Marii Czapskiej (23 stycznia 2022).

Stopki podawały adres do korespondencji: ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków, godziny od poniedziałku do piątku 9:00–17:00 i zamknięcie w soboty oraz niedziele. Nota określała Towarzystwo jako stowarzyszenie międzynarodowe z siedzibą w budynku Muzeum Czapskich, oddziału MNK, przy ul. Piłsudskiego 12 w Krakowie. Wskazywała 1996 jako rok założenia i szerokie udostępnienie zbiorów rodziny jako cel, obok wspierania i pomnażania kolekcji oraz poszerzania jej o zbiory związane z działalnością członków rodziny. Powtarzających się stopek nie należy traktować jako niezależnych potwierdzeń wykonania tych celów.

Strona „O Towarzystwie” z kopii z 28 września 2020 roku wskazywała Henryka Woźniakowskiego jako adresata korespondencji przy Kościuszki 37, 30-105 Kraków. Podawała telefon +48 12 61 99 501, faks +48 12 61 99 502 oraz adres poczty elektronicznej zapisany w końcowej sekcji „Źródła”. Informowała o koncie w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Krakowie o numerze 14 8589 0006 0000 0011 0897 0001. Są to dane dokumentujące dawną organizację Towarzystwa, bez potwierdzenia obecnej aktualności kontaktu lub rachunku.

Źródła