Ród Czapskich

Czapscy byli rodziną szlachecką herbu Leliwa, wywodzącą się z Pomorza. Bogumiła Haczewska w biogramie Emeryka wiąże pierwsze wiadomości o rodzinie z nadaniem wsi Czaple przez Zygmunta I w latach dwudziestych XVI wieku. Autorka datuje podział rodu na trzy linie — będkowską, smętowską i swarożyńską — na koniec XVI stulecia.

Rodzina Czapskich w Przyłukach — ujęcie poziomeAutor nieustalony; kolekcja Janusza Przewłockiego · Domena publiczna (oznaczenie repozytorium)

Zapisana kopia Wikipedii o Marii Czapskiej opisuje również nadaną Hutten-Czapskim hrabiowską odmianę herbu Leliwa. Informacja o herbie nie rozstrzyga sama przez się szczegółowych zależności genealogicznych.

Od Pomorza do Stańkowa

Haczewska tłumaczyła wzrost majątku i znaczenia Czapskich ich gospodarnością, udziałem w kampaniach wojennych i korzystnymi mariażami. Według jej ujęcia ród zdobywał kolejne godności, włącznie z senatorskimi.

Przodkowie Emeryka Hutten-Czapskiego należeli do linii będkowskiej. Jego dziadek Franciszek Stanisław Kostka ożenił się z Weroniką Radziwiłłówną. Z tym małżeństwem związane było przejście Wiazynia i Stańkowa do rodziny. Haczewska podaje, że przyrzeczone Weronice wiano obejmowało Wiazyń, Stańków koło Mińska oraz 3000 złotych. Zobowiązanie posagowe zrealizowano dopiero wobec następnego pokolenia, synów Franciszka: Karola i Stanisława. W biogramie Haczewskiej ich daty zapisano odpowiednio jako 1777/8–1836 oraz 1779–1845; zachowujemy wariant roku narodzin Karola.

Biogram Marii na dawnej stronie oraz jego zapisana wersja w Wikipedii określają jej gałąź jako najzamożniejszą w rodzinie, posiadającą odziedziczone po Radziwiłłach rozległe dobra w okolicy Mińska Litewskiego i na Wołyniu. Bibliografia Wikipedii wymienia dwutomowe wspomnienia Bogdana Grafa von Hutten-Czapskiego Sechzig Jahre Politik und Gesellschaft (Berlin 1936).

Gałęzie rodziny

Rodzice	Dzieci odnotowane w materiałach
Emeryk Hutten-Czapski i Elżbieta z Meyendorffów	Zofia, Karol, Jerzy, Elżbieta
Karol i Maria Leontyna z Pusłowskich	Fabianna, Elżbieta, Emeryk junior, Wojciech
Jerzy i Józefa z Thunów	Leopoldyna, Elżbieta, Karolina, Maria, Józef, Stanisław, Róża, Teresa
Fabianna z Czapskich i Józef Godlewski	Karol, Izabella Godlewska de Aranda

Wspólne nazwisko nie oznacza, że postacie o takim samym imieniu są jedną osobą. Kolekcjoner Emeryk (1828–1896) i jego wnuk (1897–1979) mają osobne hasła; podobnie malarz Józef i Józef Napoleon.

Inne pokolenia i dokonania

Henryk Woźniakowski w eseju Łańcuch pokoleń zestawiał wojskowych, urzędników, fundatorów, kolekcjonerów i pisarzy z rodziny. Wskazywał, że tom Polskiego Słownika Biograficznego z 1938 roku obejmował 28 biogramów Czapskich, nie licząc żyjących wówczas Józefa, Marii i Emeryka juniora ani potomków noszących inne nazwiska.

W wiki znajdują się także hasła Franciszka Mirosława, Antoniego, Mariana i Edwarda, Tomasza oraz Bogdana.

Drzewa i granice rekonstrukcji

Dawna strona udostępniała drzewo autorstwa Włodzimierza Dworzaczka i osobne drzewo dziedziców nazwiska. Strona genealogiczna wskazywała wyróżnione osoby występujące w Europie w rodzinie, odnosząc się do wydania Znak z 2004 roku. Szczegółowe zestawienie pokoleń, małżeństw i niepewnych dat ze schematu dziedziców nazwiska znajduje się w haśle Genealogia Czapskich. Powyższe zestawienie opiera się na biogramach; nie stanowi rekonstrukcji całej tablicy Dworzaczka. Rozbieżne daty pozostają jawne.

Europejskie koligacje i pamięć rodzinna

Maria Kocójowa interpretowała losy rodziny jako przykład łączenia rozległych europejskich koligacji i wychowania z polską tożsamością oraz tradycją senatorów I Rzeczypospolitej. Według autorki kolejne pokolenia linii białoruskiej zachowywały tę tożsamość mimo nacisków zaborców i wojen, które rozproszyły rodzinę poza okolice Mińska: do Krakowa i Warszawy, a także Anglii, Francji, Hiszpanii, Włoch, Kanady i Argentyny. W podsumowaniu eseju uznaje Czapskich za przykład oporu wobec rusyfikacji i germanizacji oraz mierzenia się z wyzwaniami emigracji. Podtrzymywanie pamięci o polskości przypisuje ich działaniom, dorobkowi intelektualnemu i artystycznemu. Są to oceny autorki.

Kocójowa przywołała wypowiedź Róży Thun z „Gazety Krakowskiej” z 18 grudnia 2009 roku. Róża, przedstawiona jako praprawnuczka Emeryka po kądzieli, odróżniała niemiecki paszport męża od jego szerszej, środkowoeuropejskiej tożsamości. Wskazywała średniowieczny zamek Thunów koło Trydentu, osadzenie przodków męża w Czechach przez cesarza Austrii i wyjazd teścia z Czech dopiero po II wojnie światowej. Własną rodzinę wiązała ze wschodem Europy. Jej austriacka prababka Józefa Thun, żona Jerzego Czapskiego mieszkająca pod Mińskiem, traktowała polskość jako wartość zagrożoną przez zaborców i w takim duchu wychowywała dzieci.

Esej odnotowuje udział Róży Thun w organizowaniu niezależnego serwisu prasowego podczas pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski oraz przedstawia ją jako ówczesną posłankę do Parlamentu Europejskiego. Autorka zestawia ideę muzeum z rozważaniami o ojczyźnie i Europie w książce Jana Pawła II Pamięć i tożsamość (2005). Są to elementy interpretacji kulturowej Kocójowej, a nie dodatkowe więzi wyczytane z tablicy genealogicznej.

Źródła